Diyet Posası

Fatma ALCAN | 01.03.2019

                                                              
                                                                                               DİYET POSASI

Diyet posası bitki hücre duvarını oluşturan nişasta olmayan polisakkaritler, sindirilmeyen oligosakkaritler, fenilpron polimeri olan lignin ve dirençli nişastadan oluşan karışımdır. Diyet posası ham posanın 4-5 katı civarındadır.Fiziksel ve fizyolojik fonksiyonları nedeni ile posanın iki yönlü yararı vardır:

  1. Sağlıklı yaşamın sürdürülmesi ve bazı hastalıklardan korunma için önemlidir.
  2. Bazı hastalıkların tedavisinde önemlidir.Sağlıklı yaşamın sürdürülmesi ve hastalıklardan korunmak için diyet posası doğal besinlerden alınmalıdır. Böylece; gereksinim olan besin ögeleri ve besin ögesi olmayan ögeler (örneğin; prebiyotikler, fitoestrojenler) de vücuda alınmış olmaktadır.

Diyet posası, bitkilerde temel olarak bulunan sindirilemeyen karbonhidratlar ve ligninden oluşurken, nişasta olmayan polisakkaritleri (selüloz, pektin, gumlar, hemiselüloz, β-glukan, yulafta ve tahıl kepeğinde bulunan posa) bitki karbonhidratları (inülin, oligosakkaritler ve fruktanlar), lignin ve bazı dirençli nişastaları içermektir.

Diyet posası suda çözünür ve çözünmez olarak ikiye ayrılır. Enzimatik-gravimetrik ve enzimatik-kimyasal yöntemlerle besinlerin toplam diyet posası,çözünür ve
çözünmez diyet posası içerikleri saptanabilmektedir.

ÇÖZÜNÜR POSA:Pektik ögeler,sakızlar,oligosakkaritlerden β-glukan yapıda olanlar,musilajlar ve dirençli nişastadır. β-glukanların en iyi kaynağı yulaf,dirençli nişastanın kurubaklagillerdir.Kurubaklagil nişastanın yaklaşık %35’i sindirimden kaçar. Çözünür posa örnekleri; Kurubaklagiller, bezelye, yulaf, arpa , elma, portakal ve havuç gibi birçok meyve ve sebzede, psyllium (karıyarık otu) tohumunun kabuğunda bulunur.

ÇÖZÜNMEZ POSA: Sellüloz,hemisellüloz ve lignin ile bitki duvarının ısıtılması ile azotlu moleküllerle ligininin hidroksil grupları arasında Maillard tepkimesi sonucu oluşan polimerlerin toplamıdır.Çözünmez posa örnekleri; Tam buğday unundan yapılmış ürünler, buğday ve mısır kepeği, meyve kabukları ve kök sebzeler dahil (karnabahar,yeşil fasulye ve patates gibi) birçok sebzeler çözünmez posa içerir.

POSA KAYNAKLARI:  Doğal posa içeriği olarak bulunanlar ve teknolojik süreçlerle doğal besinlerden diyet posası konsantreleri üretilerek elde edilenler olarak ikiye ayrılır.

1-DOĞAL POSA KAYNAKLARI;                     

                                                      • Kurubaklagiller (%11-26)

                                                      • Sert kabuklu meyveler (%5-14)

                                                      • Kepeği ayrılmamış tahıl ürünleri (%4-7.5)

                                                      • Sebzeler (%3-4) (T.fasulye,T.bezelye↑)

                                                      • Meyveler (%1-2) (kabuklu yenenler ↑)

2-POSA KONSANTRELERİ;
                                                     • Gum arabic, guar sakızı(guar gum), kanob fasulye sakızı, yulaf kabuğu, Psyllium tohumu kabuğu (%90)

                                                     • Turunçgil lifi, bezelye lifi, mısır kepeği, soya polisakkaritleri(% 60-85)

                                                     • Buğday kepeği (%40-50)

                                                     • Pirinç kepeği (%20-30)

                                                     • Yulaf kepeği (%15-20)

                                                     • Arpa kepeği (%15)



Kaynaklar:Prof.Dr.Ayşe Baysal ‘BESLENME’ ve  http://sbu.saglik.gov.tr/Ekutuphane/kitaplar/B%2011.pdf