Et ve Et Ürünlerinde Yapılan Hile ve Tağşişler

Hülya ÖZEL | 13.03.2018

   Ne Yediğimizi Biliyor muyuz ?

   Gıda sektöründe her ürün grubunda ve hemen hemen her üründe hile ve tağşiş yapılıyor. Hile: birini aldatmak, yanıltmak için yapılan düzen demek. Tağşiş ise: bir ürünün doğallığını, içine başka bir şey karıştırarak bozmak, mevzuata aykırı üretim yapmak anlamı taşır. Gıdaların doğallığını bozan yani etiketinde beyan edilen maddelerden farklı maddelerin gıdaya katılmasını tanımlayan bir hiledir tağşiş. Tağşiş Yapılan Gıdalar; et ve süt ürünleri, bitkisel yağlar, alkollü ve alkolsüz içecekler, çikolatalar, enerji içecekler, kahveler, ballar, şekerli mamüller, baharatlar…

   Et ve Et Ürünlerinde Yapılan Tağşişler

   Kıyma: Kıymanızı mutlaka reyondan kendi seçtiğiniz etlerden çektirin. En çok bilinen kıyma tağşişi tavuk, hindi gibi eti daha ucuz olan kümes hayvanlarının et, kemik, yağ, deri, sakatat, ayak, tırnak, kafa gibi bölümlerinin kıyma makinesinden geçirildikten sonra kırmızı boya ilave edilerek kıyma üretilmesi. Hatta bazı durumlarda gıda boyası yerine dananın kendi kanı kıymaya renk vermek için kullanılmakta. Bir başka kıyma tağşişi dana etinin değerli bölümlerinin parçalanması sırasında etlerden çıkarılan sinir, zar, parça ve kırıntı etlerin ete karıştırılıp kıyma makinesinden geçirilmesi. Bir diğer tağşiş at, eşek, domuz gibi normal şartlarda tüketmediğimiz ve hatta dinimizce haram olan hayvanların etlerinin ve sakatatlarının kıyma makinesinde çekilerek gıda boyası karıştırılarak satılması. Yapılan bir tağşiş de kıymaya iç yağın fazla konulması, az yağlı diye satılan kıymalarda çok yağ çıkması örneği.

    Köfte: Köftede yapılacak tağşiş ve hileler baharatlar ve gıda boyası ile kolayca ört bas edilebiliyor. Köftede kullanılan kıymanın hileli olmasının dışında köfte yapımında yapılan diğer tağşiş ve hileler etten çekilmiş kıyma yerine soya kıyması, soya eti, farklı tahılların unları, ekmek, galeta unu gibi et olmayan malzemelerin kullanılması. 

    Kırmızı Et: Taze etlerde yapılan önemli hile parça ete kimyasal enjekte edilerek etin hacim ve ağırlığının arttırılması. Kimyasal enjekte edilerek ağırlığı arttırılan parça etlerin görüntüsü normal parça etlere göre daha sulu ve daha parlak olmakta, parça eti iki parmağımızı arasına alıp kuvvetlice sıktığımızda etten su çıkarsa tağşiş yapılmış demektir.

    Et Ürünleri: Salam, sosis gibi ileri işlenmiş et ürünleri büyük kıyma makinelerinden geçirilen etlerin hamur hale getirilmesi ve bu hamura çeşitli baharat ve gıda katkı maddesinin eklenmesi ile yapılan ürünlerdir. Salam ve sosis; imalatında kullanılan büyük kıyma makinelerinde tavuk, hindi, domuz, at, eşek gibi hayvanların et, sakatat, kemik, tırnak, deri, kafa vb. parçalarının çekilmesi ile üretilebilir. Salam, sosis, jambon gibi ürünlerin raf ömrünü arttırmak için nitrat tuzları kullanılmakta. Gıda üreticileri ürünün raf ömrünü daha fazla uzatmak için kullanılması gereken nitrat tuzu miktarından çok daha fazlasını ürüne ekleyebilirler. Bu ürünleri tüketen kişiler vücuda alınan yüksek nitrat tuzları nedeniyle zaman içerisinde böbrek başta olmak üzere sağlıklarını kaybedebilir. Sucuk yapımında da dana eti yerine kümes hayvanları ve diğer büyükbaş hayvanlarının etleri, sakatatları, derileri, kemikleri, deri ve kafaları hilekâr gıda üreticileri tarafından kullanılmakta. Bazı gıda üreticileri de ürettikleri sucuklara satış noktalarından geri alınan küflenmiş, bozulmuş, son kullanma tarihi geçmiş sucukları da karıştırmakta.

   Sakatat: Kuzu kokoreç ve dana karaciğeri hile ve tağşiş yapılanların başında gelmekte. Kuzu kokoreç diye satılan bağırsaklar çoğu zaman koyun ya da sığır bağırsağı. Dana karaciğerinde yapılan tağşiş doğranmış halde hazır paketlenmiş ürünlerde yapılmakta. Ciğer doğranmış bir halde olduğu için paket içerisinde tavuk, hindi gibi kümes hayvanlarının ciğerleri ya da at, eşek, domuz gibi hayvanların ciğerleri dana ciğeri ile karıştırılabilir ve ancak yenildikten sonra anlaşılabilir.

   Balık: Tazeliğini kaybeden balıkların solungaçları kırmızı gıda boyası ile boyanarak balıklar tazeymiş görüntüsü verilmekte. Balıkların boylarına göre farklı isimler alması ve bazı balıkların birbirine benzemesi nedeniyle balık daha pahalı fiyattan satılabiliyor. Fiyat durumuna göre önceden avlanmış, dondurulmuş balıklar çözündürüldüklerinde taze balığa göre daha yumuşak, depodan çıkarılma süresine bağlı olarak da iç kısmı buzlu dış kısmı normal görünümlü olabilir.

   Tavuk Eti: Bazı kasaplarda ve market reyonlarında son kullanma tarihi dolan, bozulmaya başlayan ya da bozulmuş olan tavuk etleri çamaşır suyu gibi kimyasallarla su dolu kovalarda yıkandıktan sonra tekrar reyonda satışa sunulur. Bazen çamaşır suyu yerine bol tuz ilave edilmiş suda kullanılabilir. Reyonlarda normalden daha beyaz görünen tavuk etleri büyük ihtimalle çamaşır suyu ile yıkanmış tavuklar olabilir. Başka bir husus; fazla miktardaki bütün ya da parça tavukların son kullanma tarihi dolmadan birkaç gün önce soğuk hava depolarında (-18 C) ya da derin dondurucu dolaplarda dondurulur, zaman zaman reyona çıkararak dökme tavuk eti olarak satılır. Yine son kullanma tarihi dolan, bozulmaya başlayan ya da bozulmuş olan tavuk etler, bol sarımsak tozu, pul biber, karabiber gibi baharatlarla soslanarak reyonlarda soslu tavuk olarak satılır bu yüzden kasap ya da marketten soslanmış tavuk eti almayın. Köy tavuğu, organik tavuk adı ile satılan tavuklar, bol karoten ilave edilen yemler ile beslenip et ve yağlarının renginin sarı olmasını sağlamış olabilir. Köy tavuğu- yumurtası ile organik tavuk satan firmaları ve ürünlerini araştırmadan almayın. Ayrıca Tavuk döner imalatında dön erin içerisine tavuk eti dışında, bol miktarda tavuğun derisi ve sakatatı konularak tağşiş yapılmakta ve maliyet azaltılmakta. Bu yüzden bilinmeyen ve güvenilmeyen ucuz yerlerden yenilmemeli.

   Et İçeren Yemekler: Büfe, lokanta, kebapçı gibi tüm gıda üretimi ve satışı yapan işyerlerinde içinde et bulunan gıda ve yemekleri tüketirken dikkatli olun. Et döner, tavuk döner, lahmacun, kebap çeşitleri, tas kebap, tandır vb. et içeren tüm yemeklerin fiyatlarını kasapta satılan etlerin fiyatları ile karşılaştırarak karar verin. Çünkü baharat, soğan, sarımsak ve salça giren et yemeklerinde hile ve tağşiş yapıldığını anlamak zor olabilir.